Een kind heeft een onderwerp gekozen, de hoofdpersoon staat klaar en het leesniveau is ingesteld. EVI genereert een verhaal over drumles, taekwondo of misschien een astronaut die in de ruimte dringend naar de wc moet. Daarna komt een minstens zo belangrijke vraag: hoe wil dit kind het verhaal lezen?
Voor het ene kind werkt de gewone weergave prettig. Een ander kiest liever een dyslexievriendelijk lettertype of grotere tekst. Weer een ander wil geen scherm voor zich, maar een geprinte versie waarop met een vinger kan worden meegelezen. Die keuzes zijn geen extraatjes aan de rand van EVI. Ze horen bij de reden waarom ik de app maak: ieder kind verdient toegang tot een verhaal in een vorm die uitnodigt om mee te doen.
Eerst een verhaal dat van het kind mag voelen
Gelijkwaardigheid begint voor mij niet bij iedereen exact hetzelfde geven. Het begint bij dezelfde serieuze uitnodiging om te lezen. Als bestaand oefenmateriaal ver van de leefwereld van een kind afstaat, moet er ruimte zijn voor een ander onderwerp zonder dat het leesdoel verdwijnt.
Daarom laat EVI een ouder, leerkracht of begeleider keuzes combineren: onderwerp, hoofdpersoon, toon, lengte en AVI-profiel. Een gebeurtenis uit de eigen dag kan het uitgangspunt zijn, maar houd gegevens altijd algemeen. Gebruik geen echte naam, school, foto of ander herkenbaar detail van een kind.
Na het genereren controleert een volwassene het verhaal. Past de woordkeuze bij het gekozen niveau? Is de inhoud veilig? Kloppen de begripsvragen en de woordenlijst? AI kan een onverwachte formulering of een te moeilijk woord opnemen. Maak dan een nieuwe versie of kies andere instellingen voordat het verhaal wordt gebruikt.
EVI gebruikt AVI als praktisch hulpmiddel voor oefenteksten; het is geen officiële AVI- of toetscertificering.
Een dyslexielettertype is een keuze, geen belofte
In EVI kan de lezer het dyslexievriendelijke lettertype aan- of uitzetten en de tekstgrootte aanpassen. Zo hoeft niet voor alle kinderen vooraf te worden bepaald welke weergave de juiste is. Je kunt samen kijken, vergelijken en vragen: "Welke versie leest voor jou het rustigst?"
Daar hoort een belangrijke nuance bij. In twee experimenten van Kuster en collega's lazen kinderen met dyslexie teksten of woorden gemiddeld niet sneller of nauwkeuriger in het onderzochte Dyslexie-lettertype dan in Arial of Times New Roman. De studie onderzocht specifieke lettertypen en leestaken; de uitkomst zegt niet hoe ieder individueel kind een weergave ervaart. Een voorkeur kan prettig of praktisch zijn, maar mag niet als bewezen leeswinst worden gepresenteerd.
Dyslexie Centraal schrijft eveneens dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat leerlingen door bepaalde lettertypen sneller of met minder fouten lezen. De organisatie noemt wel leesbare basiskeuzes, zoals een schreefloos lettertype en voldoende ruimte tussen regels. Het uitgangspunt blijft dus: maak tekst overzichtelijk, bied een keuze en observeer zonder grote conclusies aan één leesmoment te verbinden.
Sommige kinderen vinden deze weergave prettiger; EVI behandelt of diagnosticeert dyslexie niet. Bij vragen over dyslexie of de leesontwikkeling blijven school en professionele begeleiding leidend. In dyslexievriendelijk lezen: wat helpt praktisch? staan de weergavekeuzes uitgebreider op een rij.
Hetzelfde verhaal op papier
Een scherm biedt directe keuze in lettertype en tekstgrootte. Papier biedt iets anders: een vaste bladspiegel, geen meldingen en ruimte om een regel aan te wijzen of een lastig woord te markeren. Dat maakt papier niet automatisch beter. Het geeft een kind en begeleider simpelweg een andere manier om met dezelfde tekst te werken.
Bij de PDF-export in EVI kies je per keer tussen een standaard en een dyslexievriendelijke opmaak. Het verhaal, de begripsvragen en de woordenlijst kunnen zo worden bewaard, gedeeld of geprint. Bekijk de PDF altijd eerst. Controleer of de pagina's volledig zijn, de lettergrootte prettig oogt en vragen of woorden niet onhandig worden afgebroken.
Je hoeft scherm en papier ook niet tegenover elkaar te zetten. Een kind kan het verhaal eerst op een iPad bekijken, daarna een favoriete versie printen en die later nog eens lezen. Een leerkracht kan een verhaal op het digibord controleren en een rustige print meegeven voor thuis. In een printbaar AVI-leesverhaal maken vind je daarvoor een praktische controlelijst.
Ondersteuning zonder apart te zetten
Ik vind het belangrijk dat ondersteunende middelen gewoon beschikbaar zijn, zonder dat een kind zich eerst hoeft te verdedigen voor wat prettig leest. Een instelbaar lettertype, grotere tekst of een print kan voor een kind met dyslexie relevant zijn, maar ook voor een vermoeide lezer, een kind dat snel afgeleid is of iemand die graag met een potlood meewijst.
Dat is voor mij de kern van inclusief ontwerp: een hulpmiddel hoeft niet achter een bijzonder loket te zitten om waardevol te zijn. Als meerdere kinderen dezelfde opties mogen gebruiken, wordt ondersteuning een normale keuze binnen het lezen. Tegelijk blijft begeleiding persoonlijk. Gelijkwaardigheid betekent niet dat elke instelling voor iedereen werkt, maar dat ieder kind serieus wordt genomen bij het vinden van een bruikbare vorm.
Rustig kiezen en blijven kijken
Begin met één veilig onderwerp en genereer een kort verhaal. Lees het zelf na. Laat vervolgens twee weergaven zien of maak een print en vraag welke versie het kind wil proberen. Kijk niet alleen naar snelheid of fouten, maar ook naar overzicht, vermoeidheid en bereidheid om verder te lezen.
Verander één ding tegelijk. Zo blijft duidelijk of grotere tekst, een ander lettertype of papier werkelijk prettiger voelt. Stem terugkerende zorgen af met de leerkracht, intern begeleider, zorgcoördinator of behandelaar.
EVI kan variatie en ondersteuning toegankelijk maken, maar neemt die professionele rol niet over. Het doel is eenvoudiger en menselijker: een kind niet laten passen bij één vaste vorm van leesmateriaal, maar het leesmateriaal waar mogelijk laten aansluiten bij het kind.
